De term handpan verwijst naar een groep muziekinstrumenten die een onderdeel vormen van de steelpanfamilie. De afgelopen jaren zijn er verschillende handpanbouwers en -merken bijgekomen, gedreven door de wereldwijde belangstelling voor de Hang, een instrument dat door het bedrijf PANArt is ontwikkeld. De Hang is geïnspireerd op de fysische eigenschappen van de Trinidadiaanse steelpan, de Indiase ghatam, de Thaise gong en de Indonesische gamelan, en vormt een belangrijke mijlpaal in de ontwikkeling van de handpan als muziekinstrument.
De basisopbouw van een handpan bestaat uit twee aan elkaar gelijmde metalen halve schalen, met aan de bovenzijde een centraal toonveld (de Ding) omringd door een kring van minstens zeven toonvelden, en aan de onderzijde een opening (de Gu). Bouwers verschillen onderling in de gebruikte materialen, de productieprocessen, de vormgeving van de toonvelden en de stemmethoden.
Vandaag bieden honderden handpanbouwers wereldwijd instrumenten aan die sterk verschillen in materiaal, vakmanschap, vorm, klank en kwaliteit. Die verscheidenheid wordt over het algemeen als een goede ontwikkeling voor de muziekgemeenschap gezien.
Handpans geven een etherische, hypnotiserende klank die luisteraars in de ban houdt. Elk instrument is op een bepaalde toonladder gestemd, bijvoorbeeld majeur, mineur of harmonisch mineur. Doordat er binnen zo’n toonladder geen “foute” noten bestaan, heb je geen formele muziektheorie nodig om mooie muziek te maken. Zo kun je vrij improviseren, geleid door gevoel en intuïtie. Veel mensen gebruiken de handpan voor persoonlijke meditatie, klanktherapie of in meer traditionele groepsuitvoeringen.
De handpan onderscheidt zich van andere instrumenten door zijn eigen opbouw, zowel in vorm als in klank. Wie het instrument gaat verkennen, merkt hoe makkelijk er aangename tonen uit komen, zelfs met weinig techniek. Hij is bedoeld om intuïtief bespeeld te worden, op luisteren en voelen in plaats van op strikte regels of vaste methodes. Omdat de handpan een betrekkelijk korte geschiedenis heeft, staat hij nog open voor nieuwe invullingen en nodigt hij uit tot eigen creativiteit en experiment. Met de tijd ontwikkelen spelers hun eigen muzikale taal en maken ze mooie composities uit eenvoudige improvisaties.
Een van de eerste dingen om op te letten zijn de stemming en de grondtonen van het instrument. De handpan wordt het vaakst in d klein gestemd, maar andere toonsoorten zijn ook verkrijgbaar. Een gangbare handpan kan tot 12 verschillende tonen voortbrengen, gerangschikt van de laagste toon, het dichtst bij de speler, tot de hoogste toon, meestal het verst weg.
Ten slotte is het belangrijk om tijdens het spelen op de ergonomie te letten, om ongemak of blessures te voorkomen die op den duur je techniek en de kwaliteit van je klank zouden aantasten.