سازهای اصلی کمان ترکی
هر فرهنگ آهنگ و ضربآهنگ ویژهٔ خود را دارد. صداها و نشانههایی که دو قاره و تمدنهای بیشمار بر جای گذاشتهاند، در این سرزمین با تنوعی گسترده نسل به نسل منتقل شده است. در هنر و موسیقی، ترکیه یکی از جاهایی است که این تنوع در آن بیش از همه دیده میشود.
پیدایش سبکهای موسیقایی فراوان سبب شده است دهها ساز گوناگون برای این گونههای مختلف تکامل یابد و حتی ساخته شود. اگر به ترکیه سفر کنید، فرصت شنیدن صدها صدا و رنگ صوتی متفاوت را خواهید داشت. آماده شوید تا با سازهای سنتی ترکی آشنا شوید.
دربارهٔ سازهای آرشهای ترکی
ترکیه میراث موسیقایی درازدامنی دارد با سبکهای بسیار گوناگون و اغلب متضاد. ترکیه بر چهارراه فرهنگهای شرق، غرب، مدیترانه، خاورمیانه و اسلام قرار گرفته است. تنوع فرهنگی آناتولی چنان غنی است که حتی در جاهایی که از نظر جغرافیایی کنار هم هستند، تفاوتهای فرهنگی چشمگیری دیده میشود. این تصویر پرجنبوجوش دربارهٔ موسیقی ترکیه نیز صادق است.
ترکیه سنتی دیرینه در موسیقی سنتی دارد که بسیاری در خاورمیانه آن را دوست دارند. به سبب غنای این سنت موسیقایی غنی، این کشور خانهٔ گسترهٔ وسیعی از سازهای متمایز است.
سازهای آرشهای ترکی کداماند
سازهای آرشهای ترکی عبارتاند از کاباک کمانه (kabak kemane)، کمنچه (kemençe)، قانون (kanun) و سنتور (santur).
کاباک کمانه سازی سنتی است که ظاهر اصلی خود را از گذشته تا امروز حفظ کرده است. کاباک کمانه نمونهٔ یگانهٔ سازهای زهی و پوستکشیدهٔ موسیقی فولکلور ترکی است. خاستگاه آن به آسیای مرکزی میرسد. سازی مردمی با دو یا سه سیم و کاسهای از پوست است. بسته به منطقه و شکل، متفاوت است.
کمنچه نامی است که به دو ساز زهی جداگانه داده شده است؛ یکی از آنها در موسیقی عثمانی و دیگری در موسیقی فولکلور دریای سیاه به کار میرود. به نظر میرسد نامهای «armudî kemençe» و «fasıl kemençesi» که تا میانهٔ سدهٔ بیستم برای نخستین آنها به کار میرفت، جای خود را به عنوان «کمنچهٔ کلاسیک» دادهاند. دومی «کمنچهٔ دریای سیاه» است که سازی سنتی است. «کمنچهٔ کلاسیک» سازی بسیار کوچک با درازای 40-41 سانتیمتر و پهنای 14-15 سانتیمتر است. تراش از یک تکه چوب یکپارچه، بدنهٔ نیمگلابیشکل، «سر» بیضیشکل و «گردن» دسته را پدید میآورد.
ساز قانون تاریخی دراز دارد که به پیش از میلاد بازمیگردد. در سدهٔ نوزدهم ساخته شد. کهنترین قانون شناختهشده در نمرود، کلانشهری آشوری، یافت شد. قانون سازی بیدستان با 24 تا 27 گروه سیم است. در هر گروه، سه سیم صدا را طنینانداز میکنند. ساختار آن با سامانهٔ صوتی هارپسیکورد سنجیدنی است. سیمهای آن نایلونی و ویژهٔ سازهای موسیقی ساخته شدهاند. در آغاز به جای سیم نایلونی از سیمهای رودهٔ تابیده استفاده میشد.
سنتور گونهای از سازهای سنتی به شمار میرود. یکی از سازهای زهی کمترشناختهشده است. با مضرابها یا چکشهای کوچک نواخته میشود. میتوان آن را سازی موسیقایی توصیف کرد که هم به تنهایی و هم همراه سازهای دیگر نواخته میشود. سنتور به شباهتهایش با قانون نیز شناخته میشود.
دیدگاه بگذارید