Ի՞նչ է դաշնամուրը․ աշխատանքը, տեսակները, պատմությունն ու ընտրության ուղեցույցը

Դաշնամուրը ստեղնաշարային գործիք է, որի ստեղնը սեղմելիս շարժման մեջ է դրվում թաղիքապատ մուրճը՝ հարվածելու մեկ կամ մի քանի լարի։ Անվանումը ծագում է gravicembalo col piano e forte արտահայտությունից՝ ստեղնաշարային գործիք, որը կարող է հնչել մեղմ և բարձր։ Հենց ուժգնության այդ կառավարումն էր վաղ դաշնամուրը տարբերում կլավեսինի նման գործիքներից։

Կարճ պատասխան․ ակուստիկ դաշնամուրը միավորում է ստեղնաշարը, մեխանիզմը, մուրճերը, լարերը, խլացուցիչները, ռեզոնանսային տախտակը, շրջանակն ու ոտնակները։ Ժամանակակից ստանդարտ գործիքները սովորաբար ունեն 88 ստեղն, սակայն պատմական, կոմպակտ և ընդլայնված տիրույթով մոդելները կարող են ունենալ ավելի քիչ կամ ավելի շատ։ Ռոյալը, ուղղաձիգ, թվային և հիբրիդային դաշնամուրները համապատասխանում են տարբեր տարածքների, բյուջեների, պարապմունքի կարիքների և կատարողական նպատակների։

Ինչպե՞ս է դաշնամուրը ձայն արտադրում

1. Ստեղնը շարժում է մեխանիզմը։ Լծակների համակարգը կատարողի շարժումը փոխանցում է դեպի մուրճը։
2. Մուրճն արագանում և ազատվում է։ Մեխանիզմը թույլ է տալիս, որ մուրճը հարվածի լարերին ու անմիջապես հեռանա՝ դրանց վրա սեղմված մնալու փոխարեն։
3. Լարերը թրթռում են։ Կախված ռեգիստրից՝ մեկ նոտայի համար կարող են օգտագործվել մեկ, երկու կամ երեք լարեր։
4. Ռեզոնանսային տախտակն ուժեղացնում է թրթռումը։ Կամրջակը լարերի էներգիան փոխանցում է փայտե ռեզոնանսային տախտակին, որը շարժման մեջ է դնում օդի շատ ավելի մեծ ծավալ։
5. Խլացուցիչը վերահսկում է տևողությունը։ Ստեղնն արձակելիս խլացուցիչը սովորաբար վերադառնում է լարերին ու կանգնեցնում դրանք, եթե ոտնակը չի պահում դրանք ազատ վիճակում։

Ստեղնը սեղմելու արագությունն ազդում է մուրճի արագության, հետևաբար նաև ձայնի բարձրության ու երանգի վրա։ Հպման նկատմամբ այս զգայունությունը դաշնամուրային տեխնիկայի հիմքերից է։

Դաշնամուրը լարայի՞ն, թե՞ հարվածային գործիք է

Երկու բնորոշումներն էլ հանդիպում են, քանի որ դաշնամուրն ունի մուրճերով հարվածվող լարեր։ Գործիքագիտության մեջ այն հարվածով հնչող լարային ստեղնաշարային գործիք է և պատկանում է քորդոֆոնների ընտանիքին, իսկ նվագախմբային համատեքստում հաճախ դասվում է նաև հարվածայինների շարքին, քանի որ լարերը հնչում են հարվածից։ Պատասխանը կախված է կիրառվող դասակարգման համակարգից։

Դաշնամուրի հակիրճ և հավաստի պատմություն

Մեդիչիների արքունիքում աշխատող իտալացի վարպետ Բարտոլոմեո Քրիստոֆորին մոտ 1700 թվականին ստեղծեց մուրճային մեխանիզմով վաղ ստեղնաշարային գործիքներ։ Նրա գլխավոր ձեռքբերումը ազատման մեխանիզմն էր․ մուրճը կարող էր հարվածել լարին և արագ հեռանալ՝ թույլ տալով լարին թրթռալ ու նոտան կրկնել։

Քրիստոֆորիի գործիքներից միայն փոքրաթիվ նմուշներ են պահպանվել։ 18-րդ և 19-րդ դարերում Եվրոպայի տարբեր վարպետներ զարգացրին տարբեր մեխանիզմներ, ավելի ամուր շրջանակներ, բարելավված ռեզոնանսային տախտակներ, ոտնակներ, խաչաձև լարավորում, թաղիքե մուրճեր և լարերի ավելի մեծ լարվածություն։ Այս փոփոխությունները մեծացրին ձայնի ուժը, հնչողության տևողությունը, հուսալիությունն ու տեմբրային տիրույթը։

Ժամանակակից դաշնամուրը մեկ ուշ շրջանի գյուտարարի կամ մեկ հանկարծակի կատարելագործման արդյունք չէր։ Դրան նպաստեցին վիեննական և անգլիական մեխանիզմների ավանդույթները, Սեբաստիան Էրարի անվան հետ կապվող կրկնակի ազատման մեխանիզմը, երկաթե շրջանակները, արդյունաբերական արտադրությունը և բազմաթիվ վարպետների կատարելագործումները։

Ակուստիկ դաշնամուրի հիմնական մասերը

• Ստեղնաշար․ կատարողի կառավարման մակերեսը։
• Մեխանիզմ․ ստեղները մուրճերին ու խլացուցիչներին կապող լծակների համակարգը։
• Մուրճեր․ լարերին հարվածող թաղիքապատ բաղադրիչներ։
• Լարեր․ բարձր նոտաների լարերն ավելի կարճ ու բարակ են, իսկ բասային լարերն ավելի երկար և սովորաբար պղնձով փաթաթված։
• Թիթեղ կամ շրջանակ․ կրում է լարերի համակցված ահռելի լարվածությունը։
• Կամրջակ և ռեզոնանսային տախտակ․ փոխանցում և ուժեղացնում են թրթռումը։
• Խլացուցիչներ․ ստեղներն արձակելիս կանգնեցնում են լարերի մեծ մասի թրթռումը։
• Ոտնակներ․ փոխում են հնչողության տևողությունը, երանգը կամ պարապմունքի ձայնի ուժը։

Քանի՞ ստեղն ունի դաշնամուրը

Ժամանակակից լրաչափ դաշնամուրների մեծ մասն ունի 88 ստեղն՝ 52 սպիտակ և 36 սև, որոնք ընդգրկում են յոթ օկտավից մի փոքր ավելի տիրույթ։ Սա տարածված ստանդարտ է, ոչ թե բոլոր դաշնամուրների սահմանումը։ Ավելի փոքր ստեղնաշարերը կարող են ունենալ 61, 73, 76 կամ այլ քանակի ստեղներ, իսկ որոշ համերգային ռոյալների տիրույթը գերազանցում է 88-ը։

Դասական ուսուցման և առաջադեմ երգացանկի համար ծանրացված 88-ստեղնանոց ստեղնաշարը սովորաբար երկարաժամկետ հարմար ընտրություն է։ Դյուրակրության, երաժշտական արտադրության կամ սահմանափակ տարածքի դեպքում ավելի քիչ ստեղները կարող են գործնական լինել, եթե կրճատված տիրույթը բավարարում է տվյալ երաժշտությանը։

Ի՞նչ են անում ոտնակները

Աջ ոտնակ՝ սուստեյն կամ խլացուցիչի ոտնակ

Բարձրացնում է խլացուցիչները, որպեսզի նվագված լարերը շարունակեն թրթռալ մատները ստեղներից հեռացնելուց հետո։ Այն նաև թույլ է տալիս մյուս լարերի համահունչ ռեզոնանսը։

Ձախ ոտնակ՝ մեղմացման ոտնակ

Ռոյալի վրա una corda մեխանիզմը կողքի է տեղաշարժում համակարգը, որպեսզի մուրճերը հարվածեն ավելի քիչ լարերի կամ թաղիքի մեկ այլ հատվածի։ Շատ ուղղաձիգ դաշնամուրներում մեխանիզմը մուրճերը մոտեցնում է լարերին։ Ուստի ակուստիկ ազդեցությունը նույնը չէ։

Միջին ոտնակ

Շատ ռոյալներում սոստենուտո ոտնակը երկարացնում է միայն այն նոտաները, որոնք արդեն պահված են ոտնակը սեղմելու պահին։ Շատ ուղղաձիգ դաշնամուրներում միջին ոտնակը փոխարենը գործարկում է պարապմունքի խլացուցիչ կամ արտադրողին հատուկ մեկ այլ գործառույթ։ Միշտ ստուգեք տվյալ գործիքը։

Դաշնամուրի հիմնական տեսակները

Ռոյալ

Լարերն ու ռեզոնանսային տախտակը տեղադրված են հորիզոնական։ Մեխանիզմն օգտվում է ձգողական ուժից և կարող է ապահովել արագ կրկնություն ու նուրբ կառավարում։ Չափերը տատանվում են կոմպակտ փոքր ռոյալներից մինչև համերգային ռոյալներ։ Ավելի երկար գործիքը կարող է ունենալ ավելի երկար բասային լարեր և ավելի մեծ ռեզոնանսային տախտակ, սակայն կառուցվածքը, վիճակն ու կարգաբերումը մնում են կարևոր։

Ուղղաձիգ դաշնամուր

Լարերն ու ռեզոնանսային տախտակը կանգնած են ուղղահայաց՝ խնայելով հատակի տարածքը։ Ուղղաձիգ դաշնամուրները լինում են կոմպակտ մոդելներից մինչև բարձր պրոֆեսիոնալ գործիքներ։ Լավ կարգաբերված ուղղաձիգ դաշնամուրը կարող է հարմար լինել տան, դպրոցի, ստուդիայի կամ փորձասենյակի համար։

Թվային դաշնամուր

Ակուստիկ լարերի ու ռեզոնանսային տախտակի փոխարեն օգտագործում է էլեկտրոնային ձայնաստեղծում և բարձրախոսներ։ Կարևոր հատկանիշներից են ծանրացված ու աստիճանավորված ստեղնային մեխանիզմը, ոտնակների աջակցությունը, ձայնի որակը, պոլիֆոնիան, բարձրախոսները, ականջակալով օգտագործումը, կապակցման հնարավորություններն ու սպասարկելիությունը։ Թվային դաշնամուրը ակուստիկ լարում չի պահանջում, սակայն դրա հպումն ու ակուստիկ վարքը տարբերվում են լարային դաշնամուրից։

Հիբրիդային և անձայն համակարգեր

Հիբրիդային գործիքները համադրում են ակուստիկ մեխանիզմի և թվային ձայնի տարրեր։ Անձայն ակուստիկ համակարգը կարող է կանգնեցնել մուրճերը՝ նախքան դրանք կհարվածեն լարերին, և ականջակալներով վերարտադրել նմուշավորված կամ մոդելավորված ձայն։ Հատկանիշները զգալիորեն տարբեր են արտադրողների միջև։

Ակուստիկ և թվային դաշնամուրների համեմատություն

Գործոն	Ակուստիկ	Թվային
Ձայնի աղբյուր	Լարեր և ռեզոնանսային տախտակ	Նմուշներ կամ ֆիզիկական մոդելավորում էլեկտրոնիկայի միջոցով
Հպում	Մուրճերին անմիջապես կապված մեխանիկական համակարգ	Սենսորային մեխանիզմ․ որակը զգալիորեն տարբերվում է
Ձայնի ուժ	Բնականորեն հզոր է․ անձայն պարապմունքը սահմանափակ է, եթե հատուկ համակարգ տեղադրված չէ	Կարգավորվող ձայնի ուժ և ականջակալներ
Սպասարկում	Պահանջում է լարում, մեխանիզմի կարգաբերում և կլիմայական խնամք	Լարերի լարում չի պահանջում․ ժամանակի ընթացքում կարող է էլեկտրոնային կամ մեխանիկական սպասարկման կարիք ունենալ
Դյուրակրություն	Ծանր է, և խորհուրդ է տրվում մասնագիտական տեղափոխում	Սովորաբար ավելի հեշտ է տեղափոխել, թեև կահույքային մոդելները ևս ծանր են
Ձայնագրում և կապակցում	Խոսափողներ կամ հավելյալ համակարգեր	Հաճախ ներառում է MIDI, USB, աուդիո, հավելվածներ կամ ձայնագրում

Ինչպե՞ս ընտրել դաշնամուր

1. Սահմանեք նպատակը։ Դասական ուսուցումը, երգաստեղծումը, ստուդիական արտադրությունը, դպրոցական օգտագործումը, բեմական աշխատանքը և սիրողական պարապմունքը տարբեր առաջնահերթություններ ունեն։
2. Գնահատեք մեխանիզմը։ Նվագեք մեղմ ու բարձր, կրկնեք նոտաները և փորձարկեք կառավարումը ամբողջ ստեղնաշարի վրա։
3. Լսեք բոլոր ռեգիստրներում։ Ստուգեք բասի հստակությունը, միջին ռեգիստրի հավասարակշռությունը, բարձրերի հնչողության տևողությունն ու անցումները։
4. Չափեք սենյակն ու մուտքի ուղին։ Հաշվի առեք դռները, աստիճանները, վերելակները, շրջադարձի տարածքը, նստարանը, օդափոխությունը և ջերմությունից կամ ուղիղ արևից անվտանգ հեռավորությունը։
5. Օգտագործված ակուստիկ դաշնամուրը ստուգեք մասնագետի միջոցով։ Տեխնիկը պետք է գնահատի լարասեպերի բլոկը, ռեզոնանսային տախտակը, կամրջակները, լարերը, մեխանիզմը, ոտնակները, կարգաբերումը և լարման կայունությունը։
6. Թվային մոդելների բնութագրերը համեմատեք տեղում։ Ստեղնային մեխանիզմը, ոտնակների աշխատանքը, բարձրախոսների որակը, ականջակալների ձայնը, ուշացումն ու միացումները ավելի կարևոր են, քան ձայների երկար ցանկը։
7. Բյուջեն հաշվարկեք ամբողջական հավաքածուի համար։ Հաշվի առեք նստարանը, առաքումը, լարումը, խոնավության վերահսկումը, ականջակալները, տակդիրը, ոտնակներն ու ապագա սպասարկումը։

Դաշնամուրի խնամք և սպասարկում

• Ակուստիկ դաշնամուրը հեռու պահեք ջեռուցիչներից, ուղիղ արևից, խոնավ պատերից և կլիմայի արագ փոփոխություններից։
• Լարումը կազմակերպեք ըստ օգտագործման, գործիքի կայունության և տեղական կլիմայի․ տեխնիկը կարող է առաջարկել համապատասխան ժամանակացույց։
• Մեխանիզմի կարգավորումն ու ձայներանգի մշակումը տարբերվում են լարումից և կարող են անհրաժեշտ լինել, երբ հպումը կամ երանգը դառնում է անհավասար։
• Ակուստիկ դաշնամուրը տեղափոխելու համար դիմեք մասնագետի։
• Ստեղները մաքրեք փոքր-ինչ խոնավ փափուկ կտորով՝ հետևելով արտադրողի ցուցումներին․ թույլ մի տվեք, որ հեղուկը ներթափանցի ստեղնաշարի հիմքի մեջ։
• Թվային դաշնամուրների էլեկտրոնիկան պաշտպանեք հեղուկից, փոշուց, անկայուն տակդիրներից և անհամապատասխան սնուցման աղբյուրներից։

Հաճախ տրվող հարցեր

Սկսնակին անհրաժե՞շտ է 88-ստեղնանոց դաշնամուր

Ոչ բոլոր առաջին դասերի համար, սակայն ծանրացված 88 ստեղները վերացնում են տիրույթի սահմանափակումները և նպաստում դասական ստանդարտ տեխնիկային։ Ավելի փոքր գործիքը կարող է հարմար լինել, երբ վճռորոշ են դյուրակրությունը կամ տարածքը։

Թվային դաշնամուրը լարման կարիք ունի՞

Այն լարերի լարում չի պահանջում, քանի որ ակուստիկ լարեր չունի։ Այնուամենայնիվ, ստեղները, սենսորները, ոտնակները, բարձրախոսներն ու էլեկտրոնիկան կարող են սպասարկման կամ վերանորոգման կարիք ունենալ։

Որքա՞ն հաճախ է պետք լարել ակուստիկ դաշնամուրը

Բոլոր գործիքների համար միասնական ժամանակացույց չկա։ Նոր դաշնամուրները, ինտենսիվ օգտագործվող գործիքները, համերգային պայմաններն ու անկայուն կլիման կարող են ավելի հաճախակի ուշադրություն պահանջել։ Դաշնամուրը գնահատելուց հետո խորհրդակցեք տեղացի որակավորված տեխնիկի հետ։

Ուղղաձիգ դաշնամուրը բավարա՞ր է առաջադեմ նվագելու համար

Այո։ Բարձրորակ և լավ կարգաբերված ուղղաձիգ դաշնամուրը կարող է ծառայել առաջադեմ ուսուցմանը։ Ռոյալը կարող է առավելություններ ունենալ կրկնության, կառավարման, բասային տիրույթի և ձայնի տարածման առումով, բայց վիճակն ու կարգաբերումը մեծ նշանակություն ունեն։

Ինչո՞ւ են ակուստիկ դաշնամուրներն այդքան ծանր

Շրջանակը պետք է դիմանա լարերի համակցված շատ բարձր լարվածությանը, իսկ փայտե կորպուսը, մեխանիզմը, ստեղնաշարն ու ռեզոնանսային տախտակը զգալի զանգված են ավելացնում։